ParentAI
‹ Tüm rehberler

8–10 yaş

8-10 Yaşta Akademik Baskı: Çocuğunuzun Okulu Korkmadan Önemsemesine Yardım Etmek

Sekiz yaşındaki çocuğunuz bir matematik yazılısı yüzünden hıçkıra hıçkıra ağlıyorsa, on yaşındaki "yeterince iyi değil" diye bir paragrafı dört kez yeniden yazıyorsa ya da pazartesi sabahları artık karın ağrısıyla başlıyorsa, bu yaşta sık görülen bir şeye tanıklık ediyorsunuz. Okul, çocukların ölçüldüğü bir yere yeni dönüştü ve pek çoğu bunu derinden hissediyor. Stres gerçek, ama yetişkinlerin sonuçlar hakkında nasıl konuştuğuna güçlü biçimde tepki veriyor; bu da sizin değiştirebileceğiniz bir şey.

Bu yaşta neden oluyor

Sekiz ile on yaş arasında değerlendirme görünür hale gelir: yıldız çıkartmaları ve "aferin"in yerini notlar, yazılılar, okuma düzeyleri ve pek çok ülkede ilk standart sınavlar alır. Çocuklar nerede durduklarını ve arkadaşlarının nerede durduğunu görebilir. Kendini akranlarıyla kıyaslamak bu yaşta normaldir, ama bu, geri gelen her sınav kâğıdının bir de sosyal ağırlık taşıması demektir.

Aynı dönemde çocuklar yetişkinlerin beklentilerini içselleştirip kendi beklentileri haline getirir. Yüzden yetmişe kaşlarını çatan bir anne ya da baba, yalnızca en yüksek notları öven bir öğretmen, "bunu çok kolay yapan" bir kardeş: çocuklar bu işaretleri, nasıl biri olmaları gerektiğine dair bir inanca dönüştürür. Temkinli ve titiz çocuklar özellikle mükemmeliyetçiliğe yatkındır; küçük bir hata başarısızlık gibi gelir, bir işe başlamak ise mükemmel olmayabileceği için riskli hissettirir.

Talepler, onları karşılayacak becerilerden de hızlı büyür. Çalışma belleği, planlama ve düzen ergenlik yıllarına kadar gelişmeye devam eder; oysa sekiz-on yaşındaki bir çocuktan ödevini hatırlaması, önceden çalışması ve bir problemin birkaç adımını aynı anda aklında tutması beklenir. Stresli bir çocuk çoğu zaman bunları nasıl yapacağı henüz öğretilmemiş ve yakalanmaktan korkan bir çocuktur.

Uyku ve ekranlar her şeyi keskinleştirir. Bu yaştaki pek çok çocuk, Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi'nin önerdiği dokuz ila on iki saatten daha az uyur; yorgun bir beyin daha az hatırlar, daha çok endişelenir ve daha kolay ağlar. Akşam geç saatteki ekranlar yatma saatini ileri iter ve dinlenme zamanını daraltır.

Sınav öncesi biraz heyecan sağlıklıdır: dikkati toplar ve hazırlanmaya motive eder. Stres sürekli olduğunda, uykuyu, yemeyi ya da arkadaşlıkları bozduğunda veya çocuğun kendine bakışı her notla inip çıktığında zararlı hale gelir. Bu yaşta genellikle önce bedende görünür: okul günlerinde karın ağrısı, baş ağrısı, uykuya dalmakta zorlanma ya da arkasında hiçbir hastalık olmadan sınav sabahı mide bulantısı.

Ne işe yarar

Notlara hüküm vererek değil, merakla karşılık verin. Sınav kâğıdı eve geldikten sonraki ilk on saniyeniz, çocuğunuza sonuçların ne anlama geldiğini öğretir. Nottan söz etmeden önce "En çok hangi soru zorladı?", "Hangisiyle gurur duyuyorsun?" ya da "Bir dahakine neyi farklı yapardın?" diye sorun. Düşük bir not için "Bu hafta kesirler zordu. Cumartesi yanlış yaptıklarına birlikte bakalım" demek, kötü bir sonucun saklanacak bir yargı değil, çözülecek bir problem olduğunu anlatır.

Değeriyle sonuçlarını ayırın; bunu yüksek sesle ve sık sık söyleyin. Bu yaştaki çocuklar her şeyi kelimesi kelimesine alır, o yüzden açıkça söyleyin: "Altmış da alsan yüz de alsan seni aynı seviyorum. Benim için önemli olan denemen ve öğrenmeye devam etmen." Sonra bunu emeği ve toparlanmayı fark ederek destekleyin: "O dikte yüzünden çok üzülmüştün ama perşembe yine çalıştın. Benim önemsediğim bu." Sebat ve toparlanmaya yönelik övgü, yanılmayı göze alabilen bir çocuk yetiştirir; zekâya yönelik övgü ise başarısız olabileceği her şeyden kaçan bir çocuk.

Basit çalışma alışkanlıklarını kendiliğinden oluşmasını beklemek yerine öğretin. Bu yaştaki akademik stresin önemli bir kısmı beceri eksikliğidir. Dört gün boyunca günde on beş dakika, önceki akşam bir saatten iyidir. Kendini sınamayı öğretin: sayfayı kapat, cevabı söyle, kontrol et ve her maddenin yanına tik ya da çarpı koy. Büyük işleri yapışkan nota yazılmış adımlara bölün: "1. Soruyu oku. 2. Bilgileri seç. 3. Üç cümle yaz. 4. Kontrol et." Pazar akşamı sınav ve teslim tarihleriyle birlikte doldurulan kâğıt bir ajanda, haftadaki "unuttum" panikini ortadan kaldırır. İlk çalışmalarda yanına oturun, sonra geri çekilin.

Uykuyu, hareketi ve boş zamanı koruyun. Düzenli bir yatma saatiyle dokuz ila on iki saat uykuyu hedefleyin; ekranları yatak odasının ve akşamın son saatinin dışında tutun. Çoğu gün koşup oynayacağı bir zaman ve okul sonrasında plansız bir süre bırakın. Hafta zaten kurslarla doluysa, ders çalışma zamanı eklemeden önce birini bırakın. Dinlenmiş bir çocuk daha kısa sürede daha çok öğrenir; yani bu kaybedilmiş zaman değil.

Hatalar karşısında sakin olmayı gösterin ve çocuğunuza bir sakinleşme aracı verin. Kendi hatalarınızla nasıl baş ettiğinizi duysun: "O e-postayı yanlış kişiye göndermişim. Can sıkıcı ama düzeltilebilir." Sonra sınav öncesi için tek bir rutin öğretin: üç yavaş nefes, ayaklar yere düz basıyor ve "Çalıştım, elimden gelenin en iyisini yapacağım" gibi bir cümle. Bunu evde, hiçbir şey söz konusu değilken prova edin ki bir şey söz konusu olduğunda kendiliğinden gelsin.

Öğretmenle erkenden konuşun. Ödevler düzenli olarak olması gerekenden çok daha uzun sürüyorsa, çocuğunuzun bir temel konuyu kaçırdığı anlaşılıyorsa ya da okul kaygısı kötü bir haftadan çok bir örüntüye dönüştüyse, dönem sonunu beklemeden öğretmene şimdi söyleyin. Ödevin ne kadar sürmesi gerektiğini, çocuğunuzun nerede durduğunu ve bir şeylerin ayarlanıp ayarlanamayacağını sorun. Öğretmenlerin çoğu bunu erken öğrenmeyi tercih eder.

Nelerden kaçınmalı

Notlara bağlı ödül ya da ceza. Pekiyi için para ya da düşük not için iptal edilen bir hafta sonu, notu her şeyin merkezine koyar, düşük bir sonucu aile krizine çevirir ve çocuklara sonuçları size getirmek yerine saklamayı öğretir.

Kardeşlerle ya da sınıf arkadaşlarıyla kıyaslamak. "Ablan bunda hiç zorlanmazdı" ya da "Ali kaç aldı?" tam da kaldırmaya çalıştığınız baskıyı ekler; bu yaştaki çocuklar zaten kendilerini yardımsız kıyaslar.

Ödevi onun yerine yapmak. Her satırı düzeltmek, projeyi baştan yazmak ya da cevapları yazıvermek, düzgün bir ödev ve tek başına yapamayacağına inanan bir çocuk ortaya çıkarır. Zor kısımda yardım edin, sonra ona geri verin.

Zaten dolu bir haftanın üstüne özel ders eklemek. Gerçek bir eksik varsa ek dersler faydalı olabilir, ama stresli ve yorgun bir çocuğun üstüne yığıldığında genellikle notu değil baskıyı artırır. Önce uykuyu, yükü ve korkuyu ele alın.

Endişeyi küçümsemek. "Alt tarafı bir sınav" rahatlatmak için söylenir, ama dokuz yaşındaki bir çocuk bunu "duyguların yanlış" diye duyar. Bunun yerine "Bunun sana çok büyük geldiğini görüyorum. Neyin işe yarayacağını birlikte bulalım" deneyin.

Ödevin her akşamı ele geçirmesine izin vermek. Ders çalışmak akşam yemeğini, oyunu ve yatma saatini yiyip bitiriyorsa bir şeyden vazgeçilmesi gerekir ve bu uyku olmamalı. Bir bitiş saati belirleyin; iş o saatte düzenli olarak bitmiyorsa öğretmene haber verin.

Ne zaman destek almalı

Şu durumlarda aile hekiminizle, okulun rehberlik servisiyle ya da bir çocuk psikoloğuyla görüşün:

Çocuğunuz umutsuz hissettiğini, herkesin onsuz daha iyi olacağını söylerse ya da kendine zarar vermekten bahsederse bunu acil kabul edin ve aynı gün bir doktora, bir ruh sağlığı uzmanına ya da 112'ye başvurun.

Kaynaklar

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi veya psikolojik tavsiye yerine geçmez. Çocuğunuz için endişeleniyorsanız bir doktora ya da uzmana danışın.