ParentAI
‹ Tüm rehberler

8–10 yaş

8-10 Yaşta Akran Çatışması: Gruplaşma, Dışlanma, Sınıf Grupları ve Hakem Değil Koç Olmak

Sekiz ile on yaş arasında çocuğunuzun eve getirdiği sorunlar biçim değiştirir. Artık mesele "topumu aldı"dan çok "bir kulüp kurdular ve ben yokum" ya da çocuğunuz katıldığı anda sessizleşen bir mesajlaşma grubudur. Bu, sosyal öğrenmenin normal ve önemli bir dönemidir ve izlemesi insanın içini acıtır. Şimdiki amaç çatışmayı çocuğunuzdan uzak tutmak değil, onunla baş etmekte daha iyi olmasına yardım etmektir.

Bu yaşta neden oluyor

Sekiz yaş civarında arkadaşlık, çoğunlukla kimin yakında olduğuyla ilgili olmaktan çıkar ve kime ait olduğunla ilgili hale gelir. Çocuklar kendilerini gruplara ayırır ve bu grupların içinde bir sıralama oluşur. Kimin içeride olduğu, kimin karar verdiği, kimin nereye oturduğu çok büyük önem taşır, çünkü bir yere ait olmak artık çocuğunuzun kimliğinin bir parçası gibi hissettirir.

Çocukların birbirini kırma biçiminin değişmesinin nedeni de budur. Küçük çocuklar iter ve kapar; sekiz-on yaşındakiler, özellikle dokuz ve on yaşa doğru, araştırmacıların ilişkisel saldırganlık dediği şeye daha çok başvurur: birini dışarıda bırakmak, dedikodu yaymak, hedef alınan kişinin görmesi için zamanlanmış fısıltılı bir yorum. Yetişkinlerin fark etmesi daha zordur ve en az onun kadar acıtır.

Çocuğunuzun başka birinin bakış açısını görebilme becerisi hızla gelişiyor ama hâlâ yer yer eksik. Sadakat ve adalet bu yaşın büyük ahlaki temalarıdır; bu yüzden ihanete uğramak ("Benim arkadaşımdı, onları seçti") ya da haksızlığa uğramak, olayın görünen kısmının düşündürdüğünden çok daha fazla yaralar. Duygular yoğundur ama giderek daha özel hale gelir: eskiden size her şeyi anlatan bir çocuk artık "iyi" deyip odasına gidebilir.

Pek çok aile, çatışmanın ilk kez ekranlara taşındığını da görür: sınıfın WhatsApp grubu, birlikte oynanan bir oyun, tabletteki bir mesajlaşma uygulaması. Aynı dinamikler orada da işler, ama daha hızlı, yazılı olarak, daha geniş bir seyirci önünde ve çoğu zaman gece.

Bir ayrım önemlidir. Sıradan çatışma karşılıklıdır, ara sıra olur ve iki çocuğun da çekip gidebileceği bir şeydir; çocuklar böyle öğrenir. Zorbalık farklıdır: tekrarlanır, incitmek amacıyla yapılır ve arada bir güç dengesizliği vardır; bu boy, popülerlik, sayı ya da birinin üzerinde koz olarak tutulan utandırıcı bir şey olabilir. Çocuğunuzun karşılaşacaklarının çoğu birinci türdendir. İkincisi yetişkinlerin devreye girmesini gerektirir.

Ne işe yarar

Tavsiye vermeden önce dinleyin ve yansıtın, sonra ne istediğini sorun. Hikâye anlatılmaya başladığında çözme dürtüsüne direnin. Duyduğunuzu geri söyleyin: "Yani Elif bir grup kurdu ve senin giremeyeceğini söyledi, Defne de ona uydu. Bu gerçekten çok kırıcı olmalı." Sonra "Yarın ne olmasını isterdin?" diye sorun. Bir çocuk dışlanmanın bitmesini ister; bir diğeri sadece sınıfa birlikte yürüyeceği birini. Cevap, hangi beceri üzerinde çalışacağınızı söyler.

İki üç somut seçenek üzerinde çalışın ve birini prova edin. Bu yaştaki çocuklar "öğretmene söyle"den fazlasını kaldırabilir, ama gerçek cümlelere ihtiyaçları vardır. Sakin ve kararlı olanlar: "Herkese bunu anlatmayı bırak. Doğru değil ve hoşuma gitmiyor." Orada durup her şeyi sineye çekmek yerine uzaklaşıp başka bir etkinliğe katılmak. Devam ederse ya da biri zarar görebilecekse bir yetişkin bulmak. Ve çocuğunuz da sorunun bir parçasıysa onarım: "Resmine gülmemeliydim. Özür dilerim." Sonra siz diğer çocuğu oynayarak bir iki kez canlandırın. Amaç, çocuğunuzun aklı durduğunda ağzından çıkacak sözlere sahip olmasıdır.

Çevreyi geniş tutun. Bu yaşta tek bir en yakın arkadaşlık bütün dünya gibi gelebilir; bu da tek bir küslüğün o dünyayı boşaltması demektir. Çocuğunuzun andığı diğer isimleri fark edin ("Emre'yle yüzmede hep gülmekten kırılıyorsunuz") ve bir kulübe, bir kuzene ya da başka sınıftan bir arkadaşa zaman ayırın. Ait olduğu üç yer olan bir çocuk, birinde yaşadığı sorundan çok daha hızlı toparlanır.

Grup sohbetleri için basit kurallar koyun ve gözetlemeden takip edin. Çocuğunuz herhangi bir sohbet grubunda ya da çevrim içi oyundaysa, işler ters gitmeden temel kuralları birlikte belirleyin: cihazlar ortak odalarda olsun ve geceleri yatak odasında kalmasın, kişinin yüzüne söylemeyeceğin hiçbir şey yazılmasın, çirkinleşen bir gruptan çıkılsın ve başkasının fotoğrafı ya da sırrı asla paylaşılmasın. Bir söz de ekleyin: üzücü herhangi bir şeyi, telefonu otomatik olarak kaybetmeden size gösterebilir. Sonra bunu okul bahçesini sorduğunuz gibi sorun, gözetleyerek değil merakla: "Bu hafta sınıf grubunda komik bir şey oldu mu? Tuhaf gelen bir şey?"

Bir örüntü ortaya çıkınca okulla birlikte çalışın. Tek bir kötü gün nadiren öğretmenin devreye girmesini gerektirir. Aynı çocuğun ya da grubun haftalarca sizinkini hedef alması gerektirir. Tarihleri ve ne olduğunu kısaca not edin, sınıf öğretmeniyle görüşme isteyin ve ceza talep etmek yerine örüntüyü anlatın: "Bu dördüncü hafta. Bunu nasıl durdurabileceğimizi sizinle birlikte bulmak istiyorum." Öğretmenler teneffüsü görür ve oturma düzenini, gözetimi ve grupları sizin yapamayacağınız şekillerde değiştirebilir.

Başkalarını inciten sizin çocuğunuzsa, bunu açıkça adlandırın ve onarmasına yardım edin. Çocuğunuzun birini dışladığını ya da bir dedikoduyu başlattığını duymak sarsıcıdır ve bu onu kötü bir çocuk yapmaz; bu yaştaki çocuklar sık sık gruba uyar ve bir şeyin ne kadar incittiğini yanlış tartar. Utandırmadan söyleyin: "Bu kırıcıydı ve bundan daha iyisini yapabileceğini biliyorum." Etkisini görmesine yardım edin ("Bütün grup ona sessiz kalınca sence Can ne hissetti?"), sonra gerçek bir özür ve bundan sonraki davranışında bir değişiklikle durumu düzeltmesine destek olun. Onarım gerçekleştiğinde onu takdir edin.

Nelerden kaçınmalı

Hemen araya girip çözmek ya da diğer çocukla veya ailesiyle yüzleşmek. Bu, sorunu çocuğunuzun elinden alır, çoğu zaman okulda işleri kötüleştirir ve ona baş edemeyeceğini öğretir. Bir yetişkin gerektiren her şey için okul üzerinden gidin.

Tek tavsiyeniz "Boş ver, takma" olması. Ara sıra yapılan takılmaları görmezden gelmek makul bir seçenektir; tekrarlanan dışlanmayı ya da dedikoduyu görmezden gelmek onları durdurmaz ve çocuklar bu tavsiyeyi "senin sorunun önemli değil" diye duyar.

Diğer çocukları kötü diye etiketlemek. "O kız başa bela" demek sadakat gibi hissettirir, ama gelecek hafta yeniden arkadaş olabilirler ve çocuğunuz tepkinizden kaçınmak için size bir şey anlatmayı bırakır. Çocuğu değil, davranışı tarif edin.

Kimse vurmadı diye dışlanmayı önemsememek. Dışarıda bırakılmak ve hakkında konuşulmak itilmek kadar acıtır ve zamanla gerçek zarar verir.

Soru yağmuruna tutmak ya da ilk iş cihazları yasaklamak. Art arda gelen sorular çocuğu susturur; tek bir açık soru ve dinleyen bir sessizlik genellikle daha çok şey getirir. Bir sorundan bahsettiği anda telefonunu kaybeden bir çocuk da sorunlardan bahsetmeyi bırakır.

Ne zaman destek almalı

Bunun zorbalığa dönüştüğüne dair işaretler görürseniz okulu hemen devreye sokun: çocuğunuz okula gitmekten korkuyorsa, açıklanamayan morlukları ya da yaraları varsa, eşyaları kaybolmuş ya da zarar görmüş olarak eve geliyorsa, arkadaşlarından ya da aileden uzaklaşıyorsa veya uyku sorunları başladıysa.

Şu durumlarda aile hekiminizle, çocuk doktorunuzla ya da bir çocuk psikoloğuyla görüşün:

Çocuğunuzun tanımadığı bir yetişkinden gelen her türlü çevrim içi temas ve yüz yüze ya da internette yapılan her tehdit hemen okula ve gerekiyorsa polise bildirilmelidir.

Çocuğunuz kendine zarar vermekten bahsederse, burada olmamayı dilediğini söylerse ya da umutsuz görünürse, doktorunuz, bir kriz hattı ya da 112 aracılığıyla hemen profesyonel destek alın.

Kaynaklar

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi veya psikolojik tavsiye yerine geçmez. Çocuğunuz için endişeleniyorsanız bir doktora ya da uzmana danışın.