ParentAI
‹ Tüm rehberler

8–10 yaş

8-10 Yaşta Sorumluluk: Söylenmeden Sorumluluğu Devretmek

Sekiz-on yaşına gelen çocukların çoğu çantasını hazırlamaya, kediye mama koymaya ve veli izin kâğıdını hatırlamaya açıkça yeterlidir; yine de birçoğuna hâlâ beş kez söylemek gerekir ve her hafta bir şey unutulur. Kolayca ya sürekli söylenen ya da her şeyi sessizce kendisi yapan ebeveyn haline gelebilirsiniz. İkisi de sorumluluk sahibi bir çocuk yetiştirmez ve bu yaş, farklı bir yaklaşımın meyvesini vermeye başladığı yaştır.

Bu yaşta neden oluyor

Gördüğünüz boşluk, bir yanda beceri, diğer yanda düzen ve motivasyon arasındadır. Sekiz yaşındaki bir çocuk kendi haftasını yürütmek için gereken işlerin neredeyse hepsini yapabilir; hâlâ gelişmekte olan şey arkasındaki planlamadır: perşembe gününe ait bir teslim tarihini pazar günü aklında tutmak, bir işin ne kadar süreceğini kestirmek ve hoşa gitmeyen bir işe kimse söylemeden başlamak. Bu beceriler beynin yürütücü işlevlerine dayanır; orta çocukluk boyunca istikrarlı biçimde gelişir ama tamamlanmaktan çok uzaktır. Yani okuma kitabı yine unutulduğunda çocuğunuz tembellik etmiyor; henüz bir ajandası olmayan bir sistemi çalıştırıyor.

Aynı zamanda bu yaştaki çocuklar güvenilmeyi çok ister. Hangi arkadaşlarının okula tek başına yürüdüğünü ya da kendi parası olduğunu fark ederler. Gerçek bir sorumluluk verilmek terfi gibi gelir; hatırlatılmak ise olduğundan küçük muamelesi görmek gibi.

Bu yüzden hem aşırı kontrol hem de kurtarma ters teper. Çantayı her akşam siz kontrol ettiğinizde, çocuğunuz çantanın sizin işiniz olduğunu öğrenir. Unutulan spor kıyafetini okula götürdüğünüzde, unutmanın hiçbir bedeli olmadığını öğrenir. Söylenmenin işe yaramamasının daha basit bir nedeni var: hatırlatma, hatırlama işini onun yerine yapar, böylece beceri hiç çalışmaz. Her "Ödevini yaptın mı?" bir işi aynı zamanda kimin sözünün geçtiğine dair bir çekişmeye çevirir ve on yaşındaki bir çocuk kendi zararına bile olsa bu çekişmeye girer.

Ne işe yarar

Çocuğunuza evde düzenli ve gerçek görevler verin. Uydurma işler değil, ailenin gerçekten ihtiyaç duyduğu işler: her sabah bulaşık makinesini boşaltmak, çöpü çıkarmak, cumartesileri basit bir kahvaltı hazırlamak. Net bir standart ve sabit bir zaman belirleyin, sonra geri çekilin. "Okuldan önce bulaşık makinesi senin. Boşaltmak demek her şeyin yerine konması ve kapağın kapanması demek." Bunlar için para verilmez; aileye ait olmanın bir parçasıdır ve bu şekilde katkıda bulunan çocuklar kendilerini yetenekli ve ihtiyaç duyulan biri olarak görme eğilimindedir.

Sorumluluğu her seferinde bir alan olmak üzere, haftalık bir kontrol konuşmasıyla devredin. Okul çantası, spor çantası ya da ödev defteri gibi tek bir şey seçin ve açıkça söyleyin: "Bundan sonra çantan senin işin. Kontrol etmeyeceğim, unutulanları da okula getirmeyeceğim." Sonra günlük hatırlatmaların yerine haftada bir kısa planlama konuşması koyun; tercihen pazar günü, birlikte basit bir kâğıt takvime bakarak: her gün ne var, neyin hazır olması gerekiyor, proje ne zaman teslim. Takvimi çocuğunuz doldursun ve yapılanların üzerini çizsin. İlk alan güvenilir biçimde işlemeye başladığında bir sonrakini ekleyin. İşe yaradığını fark ettiğinizde tam olarak ne gördüğünüzü söyleyin: "Salı akşamı ben hiçbir şey demeden yüzme çantanı hazırladın. Düzenli olmak işte böyle bir şey."

Harçlığı seçim yapma alıştırması olarak kullanın. Ev işlerinden bağımsız verilen küçük ve sabit bir haftalık miktar, çocuğunuzun gerçek kararlar vermesini ve küçük hataları ucuza yapmasını sağlar. Paranın hepsi pazartesi kantinde abur cubura gidip cuma günü istediği dergi için bir şey kalmadığında, üstüne para eklemeye ve nutuk çekmeye direnin; hayal kırıklığı dersin kendisidir. Daha sonra "Gelecek hafta neyi farklı yapabilirsin?" diye sorun. İstediği bir şey için bir birikim hedefi, bu tercihleri somut hale getirir.

Güvenli ve ilişkili sonuçların öğretmesine izin verin. Unutulan spor kıyafeti bir dersi kenarda geçirmek demektir; kaybedilen kütüphane kitabı, bedelini harçlıktan ödemek demektir; yağmurda dışarıda bırakılan bisiklet, pasını temizlemek demektir. Bu sonuçlar işe yarar, çünkü seçimle bağlantılıdır ve atlatılabilir. Bir ödev kâğıdı yüzünden doğum günü partisinin iptal edilmesi gibi ilgisiz ya da çok büyük sonuçlar işe yaramaz; son dakikada kurtarmak da yaramaz. Uyulacak çizgi basit: Herhangi biri tehlikede mi? Değilse, olmasına izin verin, sonra bir dahaki sefer için plan yapmasına yardım edin.

Hatalara ve dürüstlüğe cezayla değil, onarımla karşılık verin. Bir şey kırılacak, kaybolacak ya da dökülecek; bazen de bir süre saklanacak. Çocuğunuz size anlattığında, her şeyden önce teşekkür edin: "Söylediğin için teşekkür ederim. Bunu düzeltmek için planın ne?" Sonra düzeltmeyi ona bırakın; temizlemek, komşudan özür dilemek ya da yenisinin alınmasına katkıda bulunmak olabilir. Verdiğiniz mesaj, itiraf etmenin en ucuz seçenek olduğudur. Önce yalan söylediyse, cezayı ikiye katlamak yerine yalanı sakin bir şekilde ve ayrıca ele alın ("Bir dahakine hemen söyle; her zaman daha iyi sonuçlanır"); cezayı katlamak çoğunlukla daha iyi saklanmayı öğretir.

Güvenilirlik gösterdikçe özgürlükleri genişletin. Bir arkadaşının evine yürüyerek gitmek, bisikletle bakkala gitmek ya da yarım saat evde yalnız kalmak, bu yaştaki pek çok çocuğun başlamaya hazır olduğu şeylerdir ve her biri en iyi, kazanılmış bir hak olarak ele alınır. Bağlantıyı açıkça kurun: "Bir aydır her gün okula zamanında gidiyorsun, o yüzden gelecek hafta Mert'lere tek başına yürüyebilirsin. Varınca bana mesaj at." Küçük başlayın, kuralları birlikte belirleyin (hangi yol, planlar değişirse ne yapılacak, kim aranacak) ve yavaş yavaş genişletin. Evde yalnız kalmak için uygun yaş ülkeye ve çocuğa göre değişir; bulunduğunuz yerdeki önerilere bakın ve siz yakındayken kısa sürelerle başlayın.

Nelerden kaçınmalı

Her temel iş için para vermek. Sofrayı toplamak için para alan bir çocuk kısa sürede her şey için "Kaç lira?" diye sormaya başlar. Ev işlerini ücretsiz tutun; araba yıkamak gibi ek işler için verilecek para bundan açıkça ayrı olsun.

Yavaş ya da kusurlu olduğunda işi elinden almak. On yaşındaki bir çocuğun katladığı çamaşır sizinki gibi olmayacak. Yeniden yaparsanız, ona o işin aslında hiç onun olmadığını söylemiş olursunuz. Makul bir standardı kabul edin, gerisini bırakın.

Dürüst hataları sert cezalandırmak. Çocuğunuzun kendisinin söylediği kırık bir cam ya da kaybolan bir mont karşısında sert bir tepki tek bir şey öğretir: bir dahakine söyleme. Sıkı sonuçları bilinçli seçimlere saklayın ve dürüstlüğün kendisini koruyun.

Anne ve baba arasında farklı standartlar. Biriniz kurtarıp diğeriniz çizgiyi korursa, çocuğunuz daha yumuşak olana gitmeyi öğrenir. Önemli olan birkaç kuralda anlaşın ve ikiniz de aynı şekilde uygulayın.

On yaşındaki bir çocuğa küçük bir yetişkin gibi davranmak. Sorumluluk vermek, yalnız bırakmak demek değildir. Takvim, haftalık konuşma ve proje planlamasında yardım olmadan koca bir hafta eline verilen bir çocuk başarısız olur ve bu işte kötü olduğu sonucuna varır. Planlamayı destekleyin; yapma kısmını ona bırakın.

Kardeşlerle kıyaslamak. "Ablan eşyasını hiç unutmaz" beceri eklemeden utanç ekler. Çocuğunuzu yalnızca kendi geçen ayıyla kıyaslayın.

Ne zaman destek almalı

Bu yaştaki çocukların çoğu hâlâ unutkandır ve ara sıra hatırlatmaya ihtiyaç duyar; tutarlı bir düzen genellikle birkaç ay içinde sonuç verir. Şu durumlarda önce çocuğunuzun öğretmeniyle, sonra aile hekiminizle konuşun:

Öğretmen, evde gördüklerinizin sınıftakiyle örtüşüp örtüşmediğini söyleyebilir; doktor da herhangi bir şeyin daha yakından incelenmesi gerekip gerekmediğini anlamanıza yardım edebilir.

Kaynaklar

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi veya psikolojik tavsiye yerine geçmez. Çocuğunuz için endişeleniyorsanız bir doktora ya da uzmana danışın.